Beleidsplan Open Ruimte in Zemst (ORIZ)

29/04/2022

Wat is ORIZ?

ORIZ staat voor ‘Open Ruimte In Zemst’. Bedoeling van het beleidsplan is een link te leggen tussen alle initiatieven die te maken hebben met open ruimte zoals natuur, erfgoed, recreatie, landbouw, mobiliteit …

Wat is de stand van zaken?

Het grote plan is er (zie link onderaan de pagina). Nu komt het erop aan de puzzelstukken zo optimaal mogelijk in elkaar te laten passen. Op korte termijn starten we hiervoor concrete initiatieven op.

De 11 acties van ORIZ

Uit verschillende overleg- en participatiemomenten met o.a. landbouwers, (natuur)verenigingen, adviesraden … kwamen 59 concrete acties naar voren waarvan er 11 met voorrang zullen aangepakt worden.

1. Ruimte voor water

Rond onze waterwegen en beken gaan we samen met het Loket Onderhoud Buitengebied (LOB) in ecologische oeverplanten en kleine landschapselementen zoals hagen en houtkanten voorzien. Die zullen het water langer vasthouden. We starten met de Kesterbeekvallei als proefproject.

2. Natuurlijke verbindingen

Beeld je in dat kasteeldomeinen zoals Impel en Linterpoorten opnieuw via majestueuze dreven verbonden worden met het centrum van Zemst. Zalig! Daarom zetten we in op bomenlanen en
bomendreven die de biodiversiteit versterken. Zij vormen een natuurlijke verbinding tussen kastelen, kerken en andere referentiepunten.

3. Biodiversiteit optimaliseren

Al gehoord van egelwegels? Dat zijn doorgangen tussen tuinen waarlangs een egel zich kan verplaatsen. We gaan die – samen met poelen – her en der aanleggen om meer en verschillende planten- en dierensoorten te stimuleren. Tuinrangers komen zelfs gratis tot bij je thuis met tips voor meer biodiversiteit in je tuin. Landbouwers krijgen een vergoeding voor hun inspanningen rond landschapsonderhoud. Alles voor meer biodiversiteit.

4. Groenblauwe ontmoetingsplekken

De Zenne en de Barebeek bepalen onze identiteit. Daarom creëren we in elk dorp een plek die ons daaraan herinnert. Aan de rand van de dorpen maken we ontmoetingsplekken die de
dorpen en onze open ruimte in elkaar laten overlopen via groenblauwe structuren, natuur
en water.

5. Mooie en veilige routes

Een speelbos, blote voetenpad of zwemvijver voor elke school en jeugdbeweging. Als dat geen mooie ambitie is! Deze groene speelplekken situeren we langs aantrekkelijke en veilige jeugd-, sport- en schoolfietsroutes. Daarnaast creëren we ook stilteplekken om jong en oud rust- en bezinningsmogelijkheden te geven.

6. Netwerk van trage wegen

Onze open ruimte maken we toegankelijk via een doordacht netwerk van trage wegen. Om
te kunnen ontharden waar mogelijk brengen we in kaart waar er overtollige lokale weginfrastructuur en verharding is. Die kan vervolgens plaats maken voor het uitbreiden van het tragewegennetwerk en het inrichten van nieuwe bermen en hagen.

7. Evenwicht beleving en overlast

Enerzijds zetten we in op beleving, anderzijds willen we geen overlast. Niet voor jou als inwoner,
niet voor de natuur en niet voor de landbouw. Een evenwicht zoeken tussen openstelling en
kwetsbaarheid is cruciaal. Een lokale vrijwilliger of landschapswachter zorgt ervoor dat er zorgzaam omgegaan wordt met ons landschap.

8. Zemst lokaal

De boer en de korte keten verdienen extra aandacht. Onder andere langs trage wegen promoten we de korte keten markt en trekken we de kaart van het boeiende en diverse boerenleven.

9. Slim grondenbeleid

Zemst boert voor(ui)t. We stimuleren de verduurzaming van de landbouw en geven jonge boeren extra kansen. Publieke gronden stellen we ter beschikking voor landbouwinnovatie en we zorgen ervoor dat landbouwgronden hun bestemming behouden. Voedselproductie blijft immer een hoofdfunctie van de open ruimte.

10. Open ruimte dialoogkaart

Samen met onze landbouwers en natuurverenigingen bakenen we af waar in de open ruimte extra natuur-, bos- en landbouwontwikkelingen mogelijk zijn. Overtollig woongebied (bv. woon-
reservegebied) krijgt waar mogelijk een openruimtebestemming. Zo’n dialoogkaart biedt op
termijn bedrijfszekerheid aan landbouwers die landschaps- of biodiversiteitsdiensten leveren
en versterkt de samenwerking tussen landbouw en natuur.

11. Positieve openruimtebalans

We willen voortrekker blijven op het vlak van open ruimte. Daarom bewaken we een positieve openruimtebalans. Met andere woorden: we laten de hoeveelheid open ruimte toenemen en de hoeveelheid verharding afnemen.

En nu?

Op korte termijn gaan we aan de slag met concrete initiatieven. Die zullen stap per stap mee de open ruimte in Zemst helpen optimaliseren.

Meer info, vragen, suggesties?

Mail omgeving@zemst.be

Getuigenis van een inwoner

Anja Van der Zalm woont in Hofstade en is landschapsarchitecte bij de Vlaamse Landmaatschappij. Ze is gepassioneerd door open ruimte en vindt het top dat de gemeente een openruimteplan als ORIZ gemaakt heeft. Dat maakt van Zemst immers een echte voorloper op dat vlak.

Lees hier het volledige interview met Anja

Hofstadenaar Anja Van der Zalm werkt al meer dan 20 jaar als landschapsarchitecte bij de Vlaamse Landmaatschappij.

‘De open ruimte in Vlaanderen is zeer schaars geworden door de steeds verder gaande verstedelijking. Wist je dat er in Vlaanderen elke dag 6 hectare open ruimte verloren gaat door bebouwing? Dat is onvoorstelbaar! Daarom moeten overheden op alle niveaus hier aandacht voor hebben en ernaar handelen, zodat Vlaanderen niet volledig dichtgroeit met gebouwen. Gelukkig worden we er ons geleidelijk aan van bewust dat we anders moeten gaan wonen en gaan leven. Samen met mijn collega’s trachten we ruimte zo optimaal mogelijk in te richten, met een positief effect op de omgevingskwaliteit. Eigenlijk puzzelen we met verschillende bestemmingen, inrichtingen, functies en doelen en trachten er een harmonieus geheel van te maken.’

Anja vindt het top dat Zemst een openruimteplan opgemaakt heeft. Daarmee is onze gemeente een echte voorloper.

‘Als ik van Mechelen naar huis fiets, voel ik de frisse wind op mijn huid, ruik ik de gezonde grond, hoor ik andere geluiden … Helemaal anders dan in de stad. Dat mijn eigen gemeente het aandurft om in een plan te gieten hoe ze die open ruimte zichtbaarder, tastbaarder en gebruiksvriendelijker wil maken, vind ik een moedige keuze.’

Moedig? Hoezo?

 ‘Zo’n denkoefening maken is niet zo evident want je moet rekening houden met verschillende actoren die allemaal andere belangen hebben’, vervolgt Anja. ‘In Zemst, in de nabijheid van grote steden, is de vraag naar woon- of industriegebied, die economisch gezien veel interessanter is, erg hoog. Niet evident om dan voor open ruimte te kiezen! Chapeau dus om dit toch te doen. Het komt er op aan een evenwicht te zoeken zodat je aan alle actoren een geschikte oplossing kan bieden. Niet makkelijk.

 Maar wel een mooie ambitie?

‘Absoluut. Nu is het moment om er iets aan te doen! De beschikbare open ruimte in het centrum van Vlaanderen verdwijnt immers zienderogen. Dichtbouwen is snel gebeurd maar nadien terug vrijmaken is veel moeilijker. Door mensen bewuster te maken van de waarde van open ruimte, zullen ze die meer gaan appreciëren en er zorg voor dragen. De coronaperiode heeft daar zelfs een handje aan toegestoken. Tijdens de lockdown was elke Zemstenaar blij om in eigen omgeving een frisse neus te kunnen halen in de open ruimte. Laat die concrete initiatieven dus maar komen zodat we die open ruimte kunnen optimaliseren!’ 

Ook Vlaanderen is mee in ons verhaal!

Wij lichtten ons ORIZ-verhaal toe aan de Vlaamse administratie. Ontdek het hier.

Zemst_pilootproject_FV3 (1)